BOBBEJAAN UPDATES

Muzikant, Auteur, Componist, Zanger en Entertainer, Stichter en bezieler van Bobbejaanland

De poedelnaakte mens (Vanfleteren fotografeert Bobbejaan)

05/09/2009



STEPHAN VANFLETEREN: 20JAAR EN ZOVEEL MEER FOTO'S LATER

Zijn eerste echt goede portret maakte Stephan Vanfleteren naar eigen zeggen exact twintig jaar geleden. Die vaststelling resulteerde in een lijvig boek annex tentoonstelling. Ze tonen goed volk in zwart-wit, soms zacht, veel vaker beenhard. Maar wat wil Vanfleteren ons eigenlijk vertellen?

Door de jaren heeft Vanfleteren bewezen dat hij werkt vanuit een groot mededogen


Jan Desloover

Stephan Vanfleteren uitgeven is momenteel een onderneming zonder noemenswaardig risico. Belgicum (2007), zijn aardedonkere, consequent volgehouden kijk op een verdwijnend, vaak verpieterd en naar alcohol riekend België, verkocht als zoete broodjes. Sindsdien is zijn ster alleen maar feller gaan schijnen. Op de koop toe viert Lannoo straks zijn honderdste verjaardag. Portret 1989-2009 mocht dus iets kosten.

Het is een schitterende uitgave geworden, met dik driehonderd beelden van mannen en vrouwen, de een nog bekender dan de ander. De meeste stonden de voorbije jaren in De Morgen, waar hij huisfotograaf is. Een deel ervan hangt in groot formaat in het leegstaande Gentse circus Mahy, een gebouw dat niet misstaan zou hebben in Belgicum en een passend decor bij Vanfleterens beelden, die de naakte mens willen tonen.

Het is de eerste expo ooit voor Lannoo, dat in tijden waarin de boekensector onder druk komt van het internet, zijn werkterrein wil verruimen.

Het boek trapt af met wat Vanfleteren als zijn eerste geslaagde portret beschouwt. De surrealist Paul Delvaux, op dat moment de negentig voorbij, blikt licht gepijnigd naast de lens. Op de achtergrond kijkt iemand vanonder een geruit deken mee. Het is een ijzersterk beeld vol zachte grijstinten, waar je je ogen lang en rustig over kunt laten glijden.

Daarna twee foto's die sinds 19maart 2008 haast tot het collectieve geheugen zijn gaan behoren. Hugo Claus, met die machtige Romeinse kop van hem, frontaal genomen, eerst met open, ernaast met gesloten ogen. We zijn tien jaar na Delvaux, en het verschil in beeldtaal is frappant. Geen decor, alleen dat keizerlijke, gegroefde gezicht. De zachtheid heeft plaats gemaakt voor gebeitelde contrasten. Claus is een monument geworden, versteend.

Nog eens acht jaar verder. De schrijver Simon Vinkenoog, bloot tot het middel, kijkt ons met loodzware blik aan. Compleet verfrommeld, alsof hij voor je ogen uit elkaar kan vallen en buiten beeld al een kist klaarstaat. In het geval van de kunstenaar Koenraad Tinel staat ze gewoon ín beeld. De journalist Guido Lauwaert houdt een schedel voor zijn blote bast. Het zijn mokerslagen, genadeloze foto's waarin voor alles de dood rondwaart. Beelden ook die alle andere portretten van die mensen, die vaak dateren uit lang vervlogen dagen, luid overstemmen. Kan dat de bedoeling zijn?

Mooier met de jaren?

Vanfleteren is van mening dat mannen vaak mooier worden met de jaren. Daar valt veel voor te zeggen, maar welk begrip van schoonheid je ook hanteert, in die spijkerharde foto's vind je ze moeilijk terug. Tot zijn laatste snik weigerde Simon Vinkenoog, een ware homo ludens, stil te staan bij het onontkoombare. 'Leef en heb lief!', was zijn motto. Geen spoor daarvan in zijn portret.

Nu kan je eindeloos discussiëren over de rol van een portretfotograaf. Mag hij zich, zoals pakweg Richard Avedon vond, zijn 'model' volledig toe-eigenen tijdens zo'n sessie? Of geeft hij de geportretteerde best de ruimte om te tonen wat hij of zij wíl tonen? Er is geen juist antwoord, en Vanfleteren laat zich in deze ook niet in een vakje stoppen. Door de jaren heeft hij bewezen dat hij werkt vanuit een groot mededogen. Maar hij heeft zich ook geout als een volbloed nostalgicus die op gezette tijden overvallen wordt door de doodsgedachte, het besef van eindigheid. Je krijgt de indruk dat, wanneer hij mensen voor zijn lens krijgt die de gare terminus naderen, die gedachten hard opspelen. Vinkenoog, Lauwaert, Roland, La Esterella..: hun koppen vertellen geen grote verhalen of tonen geen grote emoties; het zijn exemplaren van één type: de mens in wie moeder natuur hard is tekeergegaan en die er straks niet meer is. De uniciteit van die beelden zit bijna louter in de diepte en het traject van huidplooien.

Vanfleteren kan het nochtans ook anders. Zijn portret van Bobbejaan Schoepen, gezeten in een auto, is onwaarschijnlijk mooi en teder, niet te overtreffen. Jan en Karina Wolkers, dicht tegen elkaar aan, tonen de schoonheid én de pijn van lange liefde. Het zijn foto's die ademen en een gedachtetreintje op gang brengen. Niet toevallig is er hier een decor en zit Vanfleteren de geportretteerde niet op de huid.

De kleine geste

Als hij jonger volk voor zijn lens krijgt, komt Vanfleterens lichtere kant bovendrijven. Zijn portret van de sprintster Elodie Ouedraogo is uitmuntend, Wim Opbrouck die zichzelf een mep geeft, is geestig. De kunstschilder en bokser Sam Dillemans heeft een schitterende waanzin in de ogen. Els Pynoo zette hij op een wit paard, op handen en knieën. Annie Leibovitz loert hier om de hoek, ze zou ongetwijfeld goedkeurend knikken. Ook hier zit de sterkte in de kleine geste, het minimale decor of het veelzeggende attribuut. Als hij resoluut kiest voor het gezicht zonder meer, verstommen de beelden al eens. Kamagurka, Tom Boonen, Koen De Bouw: ze zijn technisch voortreffelijk vastgelegd, maar ze lossen niks.

Er zijn twee grote afwezigen in Portret 1989-2009. In een lange, half ironische brief - de enige tekst in het boek - richt Vanfleteren zich tot één van hen, koningin Fabiola. Ze heeft hem afgewezen. 'Uw eerbiedwaardige leeftijd is misschien een te grote drempel. Mijn soms onverbiddelijk haarscherpe lens is misschien niet de meest flatterende. Ik ben geen lakei van de geportretteerde, geen missionaris in dienst van een eeuwige jeugd. Maar ik zou al mijn liefde in dat portret hebben gestoken. U zou hebben gestraald als het kleine meisje dat U was toen U nog in het familiepaleis aan de Calle Zurbano de grote trap opliep.'

Wellicht had de vorstin haar twijfels over dat laatste. Wij ook.

'Portret 1989-2009' is een uitgave van Lannoo.
Expo tot 3 december in Wintercircus Mahy, Lammerstraat, Gent, van dinsdag t.e.m. zondag, 10-18 uur.
© 2009 Corelio

————————————————
Publicatie: De Standaard /
Publicatiedatum: 5 september 2009



Bobbejaan Schoepen is bij het brede publiek gekend als de oprichter van ‘Bobbejaanland’. Samen met zijn echtgenote Josée bouwde hij het familiepark uit tot een internationale trekpleister. Maar Schoepen was ook muzikant, auteur-componist, zanger...



Op 9 juni vindt op het plein aan de Bibliotheek en het Ontmoetingscentrum van Lichtaart de 8ste Bobbejaan Memorial plaats. Dit jaar wordt de Memorial gecombineerd met een inhulding van een kunstwerk ter ere van Bobbejaan. Het programma vindt u...